Sprawozdanie dla Rady Fundacji z działalności Fundacji SEMPER POLONIA w 2017 r.

10 kwietnia 2017 r. minęło 20 lat od chwili powołania Fundacji SEMPER POLONIA. Dziesięć dni później odbyło się uroczyste posiedzenie Rady Fundacji, w trakcie którego zaproszeni goście na czele z prezydentem RP w latach 1995 – 2005 panem Aleksandrem Kwaśniewskim i marszałkiem Senatu RP w latach 2005 – 2015 panem Bogdanem Borusewiczem wspominali najważniejsze dokonania Fundacji, a także zastanawiali się nad rolą i znaczeniem Polonii w budowaniu pozycji Polski we współczesnym świecie. To spotkanie unaoczniło wszystkim zebranym, że dwudziestoletni dorobek SEMPER POLONIA to kapitał, który w małym stopniu jest wykorzystywany w aktualnej polityce Państwa wobec Polonii i Polaków w świecie.

Od 2012 r., kiedy to dofinansowanie działalności organizacji pozarządowych zajmujących się Polonia i Polakami za granicą znalazło się w gestii Ministerstwa Spraw Zagranicznych, z każdym rokiem rola SEMPER POLONIA była coraz bardziej marginalizowana, a wiele naszych autorskich programów - pod innymi nazwami – przejęły inne organizacje, które otrzymały na nie dofinansowanie w ramach konkursu MSZ. W latach 2012 – 2016 nieustannie rosły też koszty własne Fundacji, które musieliśmy ponosić, by w pełni zrealizować podpisane umowy w ramach konkursu „Współpraca z Polonią i Polakami za granicą”. Mówiliśmy już o tym w trakcie VII Zgromadzenia Fundatorów w 2015 r.. Podjęte wówczas przez Radę i prezesa Zarządu kroki – chociaż drastyczne - okazały się niewystarczające, bowiem w latach 2015 – 2017 - mimo ambitnych planów – nasze propozycje i podjęte działania nie znalazły uznania w oczach komisji konkursowej MSZ /2015 – 2016/, a w 2017 Prezydium Senatu. Liczyliśmy, że podjęta 23 grudnia 2015 r. decyzja o powrocie środków budżetowych przeznaczonych na dofinansowanie działań różnych organizacji w zakresie pomocy środowiskom polonijnym w świecie do kompetencji Senatu i tym samym powrotu do sytuacji sprzed 2012 r. będzie sprzyjała Fundacji SEMPER POLONIA. Nasze oczekiwania nie tylko się nie sprawdziły, a rzeczywistość okazała się bardziej dramatyczna.

W listopadzie 2016 r. złożyliśmy wnioski do Kancelarii Senatu o dofinansowanie 5 projektów, które chcieliśmy zrealizować w 2017 r.:

  1. Program stypendialny dla osób polskiego pochodzenia studiujących za granicą;
  2. Wspieranie i aktywizacja młodzieży polskiego pochodzenia za granicą;
  3. „Szansa dla maturzystów”;
  4. Tradycja nie zaginie – wspieranie polonijnych zespołów artystycznych;
  5. W służbie sztuce i Ojczyźnie.

Na te wszystkie projekty wnioskowaliśmy o dofinansowanie w kwocie 2 238 tys. zł licząc, że otrzymana dotacja i wchodzące w jej skład tzw. koszty pośrednie pozwolą na zabezpieczenie wydatków na działalność Fundacji, a także pozwolą na przygotowanie kolejnych projektów, które rozszerzą naszą ofertę programową.

14 kwietnia 2017 r. otrzymaliśmy drogą mailową z Biura Polonijnego Kancelarii Senatu pismo informujące o przyznaniu przez Prezydium Senatu RP w dniu 30 marca 2017 r. dotacji na realizację zadania „Program stypendialny dla osób polskiego pochodzenia studiujących za granicą” w wysokości 900 000 zł, z jednoczesnym ograniczeniem kosztów pośrednich do 5 % kwoty dofinansowania przyznanej dotacji. Na inne programy: „Szansa dla maturzystów”, „Wspieranie i aktywizacja młodzieży polonijnej” i „Tradycja nie zaginie – wspieranie polonijnych zespołów artystycznych” przyznane nam dofinansowanie zostało drastycznie zmniejszone w stosunku do złożonych aplikacji, a całość przyznanego nam dofinansowania Senatu zamknęła się kwotą  1 136 tys. zł !!! W tej sytuacji Rada Fundacji podjęła 20 kwietnia 2017 r. uchwałę nr 4/2017 wspierającą działania Zarządu w postaci wystąpienia do marszałka Senatu o przywrócenie poziomu kosztów pośrednich programu do poziomu 11 % przy realizacji programu stypendialnego, a w przypadku odmowy odstąpienia od korzystania z dofinansowania Senatu w 2017 r. przy realizacji wszystkich programów Fundacji. Szczegółowo udokumentowane pisma o kosztach ponoszonych przy realizacji programu stypendialnego, z prośbą o przywrócenie kosztów pośrednich do poziomu 11%, skierowaliśmy 26 kwietnia 2017 r. do marszałka Senatu pana Stanisława Karczewskiego. 23 maja 2017 r. otrzymaliśmy informację od dyrektora Biura Polonijnego Senatu pana Romualda Łanczkowskiego o podtrzymaniu decyzji Prezydium Senatu z 30 marca 2017 r. W tej sytuacji – po konsultacjach z członkami Rady Fundacji – 6 czerwca 2017 r. poinformowaliśmy Biuro Polonijne Senatu o odstąpieniu od podpisania umów w ramach „Współpracy z Polonią i Polakami za granicą”, gdyż groziłoby to niedotrzymaniem warunków umowy realizacji programu przez Fundację.

Z dokonanych przez prezesa Marka Hauszylda symulacji finansowych dość jasno wynikało, że do 45 tys. zł, które Fundacja mogła otrzymać jako koszty pośrednie przy realizacji programu stypendialnego, trzeba by było dołożyć ponad 80 tys. zł, aby zgodnie z wymogami projektu umowy można było ją zrealizować. Do 2011 r. program stypendialny Fundacji SEMPER POLONIA był przeprowadzany w ścisłej współpracy z placówkami konsularnymi RP, które aktywnie uczestniczyły w akcji promocyjnej, naborze stypendystów i wypłatach 2 razy do roku przyznanych stypendiów. Od 2012 r., kiedy to wszystkie sprawy związane z realizacją programu prowadzimy samodzielnie, znacznie wzrósł poziom kosztów pośrednich. Fundacja musi bowiem pokrywać koszty zatrudnienia koordynatora programu, a także zamieszczania informacji o zasadach programu stypendialnego w mediach polonijnych, zagranicznej korespondencji pocztowej oraz transferu przyznanych stypendiów na konta stypendystów w krajach ich zamieszkania, które zostały podwyższone w 2014 r.

W ślad za tym na stronie internetowej Fundacji oraz na portalu IUVENUM POLONIA zamieściliśmy pełną informację o naszej decyzji wraz ze szczegółowym komentarzem.

Ostatnią próbę odwrócenia tej sytuacji podjął pod koniec lipca 2017 r. wicemarszałek Senatu pan Bogdan Borusewicz, ale ostatecznie 28 lipca 2017 r. Prezydium Senatu utrzymało w mocy swoje wcześniejsze decyzje.

Ta arbitralna decyzja Prezydium Senatu z 30 marca 2017 r. przyczyniła się do ograniczenia w 2017 r. działalności. 9 listopada 2017 r. odbyło się VIII Zgromadzenie Fundacji, w trakcie którego rezygnację z funkcji prezesa Zarządu złożył pan Marek Hauszyld. Zgromadzenie dokonało zmian w statucie Fundacji, powołało nową Radę, której przewodniczącym został pan Krzysztof Ślusarski, a funkcję prezesa Zarządu powierzyło pani Urszuli Zyzik – Hauszyld.

Poniżej prezentujemy główne wątki działalności Fundacji w 2017 r.

1. Program stypendialny dla osób polskiego pochodzenia studiujących za granicą

Program stypendialny SEMPER POLONIA został zainicjowany we wrześniu 1998 r., kiedy to w Wilnie, w obecności Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego, 30 studentów polskiego pochodzenia studiujących na litewskich wyższych uczelniach z Litwy otrzymało stypendia ufundowane przez polskie podmioty gospodarcze. Przez ponad 15 lat z programu stypendialnego skorzystało ponad 14,5 tysiąca stypendystów z 33 krajów. Od 2013 r. dofinansowanie programu stypendialnego ze środków państwowych zostało gwałtownie zmniejszone i z każdym rokiem coraz bardziej ograniczane. Drastycznie spadła liczba stypendystów.  W 2016 r. nasze stypendia otrzymało tylko 268  studentów: z Białorusi (16 osób), Bułgarii (1 osoba), Czech (20 osób), Litwy (197 osób), Łotwy (2 osoby), Mołdawii (1 osoba), Rosji (1 osoba), Serbii (10 osób), Słowacji (2 osoby) oraz Ukrainy (18 osób). Ze wszystkimi stypendystami Fundacja podpisała umowy stypendialne, które były podstawą do wypłaty wsparcia finansowego. Należy w tym miejscu dodać, że większość kosztów realizacji programu stypendialnego zaczęła ponosić Fundacja.

W lutym 2017 r. rozpoczęliśmy przygotowania do akcji naboru stypendystów, którą zakończyliśmy 7 kwietnia. Otrzymaliśmy ponad 550 aplikacji, z czego po wstępnej analizie do dalszej procedury zakwalifikowaliśmy  496 wniosków od studentów polskiego pochodzenia.

Do końca maja 2017 r. mieliśmy nadzieję, że Prezydium Senatu RP zmieni swoją decyzję z 30 marca 2017 r. i na realizację „Programu stypendialnego dla osób polskiego pochodzenia studiujących za granicą” przywróci poziom  kosztów pośrednich do 11 % kwoty dofinansowania przyznanej dotacji. Tak się nie stało i 6 czerwca na stronie internetowej Fundacji oraz na portalu IUVENUM POLONIA poinformowaliśmy studentów polskiego pochodzenia, którzy złożyli aplikacje na otrzymanie stypendium o zawieszeniu realizacji programu stypendialnego. Po tym komunikacie musieliśmy odpowiedzieć na rekordową ilość e-maili, by wyjaśnić przyczynę czasowego zawieszenia programu. Po przeanalizowaniu aktualnego stanu finansów Fundacji we wrześniu 2017 r. prezes Zarządu przedstawił na posiedzeniu Rady Fundacji  w dniu 21 września 2017 r. propozycję ufundowania 20 stypendiów ze środków własnych Fundacji. Rada Fundacji uchwałą nr 5/2017 zatwierdziła ustanowienie 20 stypendiów dla studentów z Białorusi, Czech, Litwy, Serbii, Słowacji i Ukrainy wg stawek obowiązujących w 2016 r.

W październiku 2017 r. wysłaliśmy umowy stypendialne do naszych stypendystów, którzy po ich podpisaniu odsyłali je na adres Fundacji, po czym nastąpiła wypłata stypendiów. Niestety – mimo wielokrotnych monitów – nie otrzymaliśmy do 15 grudnia 2017 r. 3 podpisanych umów od 2 studentów z Ukrainy: Romana Durdy i Władysława Galickiego oraz Edvina Turkota z Litwy. Dowiedzieliśmy się, że wymienieni studenci prawdopodobnie skorzystali ze stypendiów przyznanych przez Fundację „Pomoc Polaków na Wschodzie”, której Senat przyznał niewykorzystane przez nas fundusze na realizację programu stypendialnego, bowiem wysokość zaproponowanych im stypendiów była znacznie wyższa od stawek stypendialnych SEMPER POLONIA.

2. Program Ex Libris POLONIA

Przez ponad 15 lat Fundacja z powodzeniem realizowała program Ex Libris POLONIA, którego celem było doposażenie szkół polonijnych, bibliotek i katedr polskich na zagranicznych wyższych uczelniach w podręczniki, literaturę polskojęzyczną i pomoce naukowe. Od momentu nie przyznania nam środków na realizacje tego programu rzez MSZ w 2013 r. zaopatrywaliśmy podmioty polonijne w podręczniki i książki  poprzez zakupy ze środków własnych /do 2015 r./ oraz z zasobów magazynowych Fundacji. 22 marcu 2017 r. prezes Zarządu podpisał zarządzenie o inwentaryzacji zasobów magazynowych i przeszacowanie ich o 70 % ze względu na wieloletnie składowanie i częściowe ich zniszczenia spowodowane upływem czasu, które zaaprobowała Rada Fundacji /uchwała nr 3/2017 z 24 marca 2017 r./. Ze względu na ograniczenie kadrowe inwentaryzacja z przerwami trwała od lipca do połowy października 2017 r., po czym nastąpiło przeszacowanie wartości zasobów magazynowych: książki ze 134 097,84 zł do 40 692,85 zł; audiobooki z 15 655,52 zł do 4 696,66 zł. i sprzęt sportowy z 9 222,80 zł do 766,84 zł. Po zakończeniu tych prac wysłaliśmy do 26 organizacji i szkól polonijnych ofertę na nieodpłatne przekazanie książek i sprzętu pod warunkiem opłacenia kosztów przygotowania przesyłek i spedycji. Na naszą propozycję odpowiedziały m.in. Szkoła Polska w Tunezji i Szkoła Polonijna w Valdemoro /Hiszpania/, ale do końca 2017 r. nie podpisano stosownych umów.

3. Doradztwo i pomoc dla organizacji polonijnych

Po wycofaniu się Fundacji ze współpracy z Senatem RP związanych z realizacją zadań w ramach konkursu „Współpraca z Polonią i Polakami za granicą w 2017 r.” nie straciliśmy kontaktu z wieloma organizacjami i podmiotami polonijnymi, z którymi współpracowaliśmy w latach 1997 – 2017 przy realizacji różnych programów i zadań. W okresie od lipca do października 2017 r. pomagaliśmy naszym partnerom z Białorusi, Belgii, Czech,  Francji, Holandii, Kanady, Litwy, Łotwy, Niemiec, Rosji, Serbii, Słowacji, USA, Węgier i Ukrainy w przygotowaniu wniosków o dofinansowanie ich projektów w ramach konkursu „Współpraca z Polonią i Polakami za granicą w 2018 r.”.  Te konsultacje i porady sprawiły, że wiedza Fundacji o kierunkach i trendach działalności podmiotów polonijnych jest nadal aktualna. Pozwoli to na opracowanie propozycji zmian w programach edukacyjno-oświatowych, społecznych i sportowych dla organizacji, z którymi pragniemy w przyszłości realizować wspólne zamierzenia.

4. Dokumentowanie dorobku Fundacji

Ponad 20. letni dorobek Fundacji SEMPER POLONIA nie doczekał się do tej pory syntetycznego opracowania dokumentującego najważniejsze programy i wydarzenia. Coroczne sprawozdania przygotowywane dla Rady Fundacji czy MSZ nie zawierają opisu wydarzeń, które towarzyszyły codziennej działalności. Nie są także kroniką wszystkich dokonań mających wpływ na politykę Państwa wobec Polonii i Polaków za granicą. Od początku 2017 r. zaczęliśmy porządkowanie zbiorów Fundacji celem przygotowania niezbędnej dokumentacji związanej z:

  • Nagrodą Fundacji SEMPER POLONIA im. Andrzeja Drawicza przyznawaną w latach 2000 – 2006 za pomnażanie roli i znaczenia polskiego dziedzictwa w świecie osobom, które tworząc lub promując polskie osiągnięcia w różnych dziedzinach życia wnoszą niekwestionowany wkład w kształtowanie naszych partnerskich kontaktów z innymi narodami w duchu tolerancji, poszanowania odmienności i wzajemnego zrozumienia w latach 2000 – 2005;
  • dorobkiem programu „Ocalmy od zapomnienia”, a przede wszystkim opracowaniem prac stypendystów Fundacji związanych z konkursami „Śladami naszego dziedzictwa” w latach 2005 – 2012;
  • pokłosiem programu stypendialnego i związanych z nim osiągnięciami ludzi polskiego pochodzenia w krajach swojego zamieszkania, którym Fundacja umożliwiła start życiowy;
  • zabezpieczeniem bazy informatycznej Fundacji /ESI - elektroniczny system informacji o zasobach organizacji polonijnych, polskich bibliotek, szkół i katedr polskich na zagranicznych wyższych uczelniach oraz ZESS – zintegrowany elektroniczny system stypendialny/.


Zgodnie z sugestią wieloletniego przewodniczącego Rady Fundacji pana Feliksa Kulikowskiego jesienią 2017 r. rozpoczęliśmy przygotowania związane z wydaniem publikacji poświęconej historii powstania i poszczególnym edycjom Nagrody im. Andrzeja Drawicza.

5. Podsumowanie

Od kilku lat działalność Fundacji SEMPER POLONIA z przyczyn od nas niezależnych była coraz bardziej marginalizowana. Do 2012 r. realizowaliśmy różnego rodzaju  programy adresowane do Polonii i Polaków za granicą, które nie tylko cieszyły się ogromną popularnością wśród naszych rodaków, ale przynosiły konkretne efekty.

Trudno zrozumieć logikę decydentów, którzy od ponad 5 lat ograniczali możliwości rozwoju programu stypendialnego, którego efekty były transparentne i wymierne – to ponad 16. tysięczna  społeczność absolwentów zagranicznych wyższych uczelni pochodzenia polskiego z 34 krajów, która dzięki naszej pomocy stypendialnej ukończyła studia. Niepodważalną wartością tego programu  Fundacji SEMPER POLONIA było również to, że młodzież polskiego pochodzenia w wielu krajach zaczęła samorzutnie organizować się i działać na rzecz środowisk polonijnych. W 2010 r. istniało 18 klubów stypendystów w 9 krajach, które czynnie uczestniczyły w wielu działaniach na rzecz zachowania polskiego dziedzictwa w świecie czy promowaniu polskiej kultury, osiągnięć naukowo-gospodarczych, społecznych i sportowych. Nasi stypendyści wnieśli niekwestionowany wkład w powodzenie takich programów jak „Szansa dla maturzystów”, „Absolwent”, Ex Libris POLONIA, „Polonijny sport dzieci i młodzieży” czy „Ocalić od zapomnienia”.  Dzisiaj można powiedzieć, że to już historia, bowiem większość tych programów musieliśmy ze względów finansowych zawiesić.

Wielokrotnie w gronie członków Rady i przyjaciół Fundacji zastanawialiśmy się, czy  nie odejść od dotychczasowych form działania na rzecz Polonii i Polaków w świecie, bo być może te które proponujemy już się przeżyły i zaczęły tracić rację bytu. Być może wyczerpała się dotychczasowa formuła Fundacji, a oczekiwania środowisk polonijnych na świecie na tyle się zmieniły przez ostatnie 20 lat, że nie jesteśmy w stanie im sprostać. Może w gronie specjalistów od promocji oraz marketingu polityczno – społecznego powinniśmy podyskutować o współczesnym modelu kontaktów ze środowiskami polonijnymi ? To są otwarte problemy, ale musimy sobie na nie odpowiedzieć.



                                                                                            Urszula Zyzik - Hauszyld
                                                                                                    Prezes Zarządu
                                                                                         Fundacji SEMPER POLONIA

21.03.2018 opublikowano w Komunikaty